نمایشگر دسته ای مطالب نمایشگر دسته ای مطالب

بازگشت به صفحه کامل

آشنایی با مفهوم خلاقیت

آشنایی با مفهوم خلاقیت


آشنایی با مفهوم خلاقیت

  به طور کلی، نگاه كردن متفاوت به مسأله و رسيدن به يك راه حل جديد، همان چيزي است كه عموماً از آن به خلاقيت تعبير مي‌شود. دنياي امروز تلاش مي‌كند خلاقيت و مباحث مرتبط با آن را، چه در زمينه‌هاي روانشناسي و علوم تربيتي و چه در زمينه‌هاي مديريت و كسب و كار، به درستي بشناسد و ابعاد مختلف آن را توسعه دهد. خلاقیت را می توان تقریبا در تمام ابعاد زندگی مشاهده کرد، از روشی که مادری فرزندش را آرام میکند تا روشی که دانشمندی برای کشف درمان یک بیماری به کار می برد.

 

در هریک از حوزه های دانش مي‌توان مطالب و مفاهيم را، نه براساس يادگيري سنتي (كه كلاً بر پايه محفوظات است) بلكه براساس يادگيري و تفكر خلاق آموخت.

روند آموزش بايد بر پايه شناخت چگونگي يادگرفتن و آموزش حل خلاق مسئله‌هاي آينده قرار بگيرد. بنابراين تأکید اين امر لازم است كه آموزش بر پايه يادگيري و تفكر خلاق با يادگيري سنتي از پايه و اساس متفاوت است و جامعه‌اي كه به آينده مي‌نگرد دير يا زود بايد آموزش در تمام سطوح و بخش‌‌ها را از دبستان و حتي كودكستان تا دانشگاه براساس يادگيري خلاق قرار دهد.

امروزه خلاقيت برای کلیهً جوامع به ویژه کشورهای در حال توسعه نه به عنوان يك دانش تجملي یا صرفاً يك‌ نياز یا يك ضرورت بلکه مهم ترین شرط بقا است. دليل واضح اين امر سرعت پر شتاب تغييرات در همه زمينه‌هاي اقتصادي، اجتماعي، فني، تكنولوژيك، ... است كه خود نتيجه مستقيم خلاقيت‌ها و نوآوري‌هاي اين عصر است.

با توجه به اهمیت خلاقیت و کاربرد روزافزون آن، در این مقاله مطالبی در جهت آشنایی بیشتر با مفهوم خلاقیت ارائه شده است که می تواند برای هر کسی که می خواهد موفق باشد یا نسلی موفق تربیت کند، راهگشا و مفید واقع شود. در ادامه این مقاله یعنی در مقاله «پرورش خلاقیت» که در همین سایت ارایه شده است، بعد از این آشنایی مقدماتی به راهکارهای عملی بمنظور پروراندن آن پرداخته خواهد شد.

اهمیت مطالعه در مورد خلاقیت

مهمترين عملكرد خلاقيت ابراز خود است. ابراز خود به كودكان امكان بيان ايده ها و احساسات در مورد خود و دنياي پيرامونشان را مي دهد. كودك 3 ساله احتمالاً نمي داند چگونه غمگيني و ناكامي اش را نشان دهد، اما در نقاشي با استفاده از رنگ هاي تيره و طرز كشيدن خطوط اين احساسات را بيان مي كند. كودك 8 ساله شايد نتواند احساسش را از نقل مكان به شهر جديد بيان كند اما با نوشتن داستاني كه قهرمان آن نقل مكان كرده، در واقع احساس خودش را برون ريزي مي كند. بنابراين بچه ها براي بيان نيازهايشان مي توانند از خلاقيت هايشان بهره بگيرند.

براي كمك به رشد خيال پردازي در كودكان مي توانيد از سؤال هاي «چي مي شد اگر...» استفاده كنيد: چي مي شد اگر گوش هاي گربه شبيه تلفن بود؟ چي مي شد اگر جاذبه زمين وجود نداشت؟ چي مي شد اگر گياهان راه مي رفتند؟

وقتي بچه ها از اين گونه سؤال ها مي پرسند يا شما از آنها مي پرسيد، نه تنها مي توانند دنيا را آنگونه كه واقعاً هست ببينند، بلكه مي توانند تصور كنند كه چگونه مي توانست باشد.

شما مي توانيد خودتان هم با آنها همراهي كنيد: اگر گياهان مي توانستند راه بروند، شايد دنبال تو تا مدرسه مي آمدند.

علاوه بر این، بسياري از مردم بر اين عقيده اند كه همچنان كه دنياي ما به سرعت در حال تغيير است، ما نيز لازم است براي رسيدن به پاسخ هاي جديدتر، خلاق و خلاق تر شويم.

برای کسب اطلاعات بیشتر به سطح سوم مراجعه کنید

خلاقيت در چه زمینه هایی کاربرد دارد؟

خلاقيت فراهم كننده رشد ذهني است. وقتي كودك براي درست كردن رنگ نارنجي، از تركيب زرد و قرمز استفاده مي كند، از لحاظ ذهني رشد كرده است.

خلاقيت امكان كشف جهان را براي بچه ها فراهم مي كند.

كودكان از طريق بازي هاي خيالي مي توانند نقش هاي گوناگون مثل پدر، مادر، پليس و... را بازي كنند.

کودکان می توانند از طريق هنر، دنيا را آنگونه كه مي بينند نشان دهند.

تا زمانیکه كودكان در فرايند رشد هستند، شناخت آنها در مورد خود و دنياي پيرامونشان افزايش مي يابد. پرورش خلاقيت، آنها را در اين فرايند ياري مي دهد.

بازي هاي خلاق به رشد جسماني و نيز رشد اجتماعي كودك كمك مي كند. از طريق بازي، فرصت درك ديدگاه ديگران براي كودك فراهم مي شود.

خلاقيت به بچه ها كمك مي كند تا نسبت به خودشان احساس خوبي داشته باشند و شما مي توانید اين احساس خوب را از طريق واكنش مثبت نشان دادن به فعاليتهاي آنها، تشويق نماييد. مثلاً: چقدر خوب نقش دكتر را بازي مي كني ...

خلاقيت منعكس كننده احساسات ، هيجانات و خيال پردازي هاي كودكان است.

به خاطر داشته باشيد، براي خلاق بودن صدها روش وجود دارد و هر بچه اي سبك شخصي و منحصر به فردخودش را دارد.

براي پرورش خلاقيت، از ارائه دستور العمل اجتناب كنيد. اگر شما به كودكي طرز كشيدن يك گل يا آدم را نشان دهيد، او هم تلاش مي كند يكي مثل شما بكشد كه البته ممكن است منجر به ناكامي او شود. چرا كه كنترل و مهارت عضلاني شما را ندارد و قطعا نمي تواند مثل شما نقاشي بكشد و در مقايسه نقاشي خودش و نقاشي شما نااميد و ناراضي خواهد شد. حتي ممكن است كه ديگر نقاشي هم نكند.

خودتان خلاق باشيد و به روش هايي كه خلاقيت بچه ها را پرورش مي دهد فكر كنيد.

در مورد خلاقيت مهم است بدانيد كه فرايند خلاق شدن مهم تر از برآيند، نتیجه و محصول آن است.

برای اطلاعات بیشتر به سطح سوم مراجعه کنید

مراحل رشد خلاقيت

نوباوگي

نوباوه (از تولد تا 18 ماهگي) فعاليت هايي از قبيل چنگ زدن، بلند شدن و راه رفتن را ياد مي گيرد. بچه هاي بزرگتر اين مرحله حرف زدن را ياد مي گيرند. فعاليت هايي كه در اين مرحله براي كودك انجام مي گيرد بايد به گونه اي باشد كه خلاقيت را پرورش دهد. شما به عنوان يك مراقب يا مربي بايد طيفي از مواد و وسايل ايمن در اختيار كودك براي بازي قرار دهيد، مثل مواد چوبي يا پلاستيكي.

شما چه فعاليت هايي مي توانيد انجام دهيد؟

اسباب بازي رنگي و متحرکی را در بالاي گهواره یا تخت كودك آويزان كنيد و يا تصويري كه كودك بتواند روي آنها تمركز كند.

با كودك بازي هاي صدادار انجام دهيد. صداهاي بچه را تكرار كنيد و به خودش برگردانيد. كلمات ساده يا ريتميك بي معني بسازيد و از اين طريق با آنها حرف بزنيد.

براي كودك آواز بخوانيد.

براي افزايش خلاقيت كودك از همان وسايلي كه در خانه دارید مثل بطري روغن و ... استفاده كنيد و نسبت به آن چه كودك انجام مي دهد علاقه و هيجان نشان دهيد.

كودكي

كودك (از 18 ماهگي تا 4 سالگي) هماهنگي و كنترل دستهايش بيشتر می شود. كودك در اين سن به كشيدن نقاشي با مداد رنگي يا گچ رنگي علاقه دارد. اما بايد آنها را كنترل و راهنمايي كرد كه كجا نقاشي بكشند. اغلب بچه هاي كوچك اگر مراقبتي نداشته باشند روي زمين، ديوار ، ميز و... نقاشي مي كشند. اكثر كودكان اين مرحله به ندرت چيزي مشخص و قابل تفکیک مي كشند. كودكان از بازي هاي خميري، بازي با خاك رس، نقاشي با آب و نقاشي هاي انگشتي لذت مي برند. البته كودكان براي يادگيري چگونگي استفاده از اين وسايل به راهنمايي بزرگتر ها نياز دارند. در اين سن كودكان يك لغت نامه رو به افزايش دارند و مي توانند داستآنهاي كوتاه بگويند. همچنين مي توانند در مورد تصاويري كه به آنها نشان مي دهيد داستان بسازند. كودك را ترغيب كنيد تا با شما حرف بزند. در اين سن كودك نام اعضاي بدنش را ياد مي گيرد و از انجام فعاليتهاي مربوط به اندامهایش از قبيل لمس كردن لذت مي برند.

كودكان اين سن حركات خلاقانه ساده اي همچون حركات تقليدي از حيوانات انجام دهند. بازي تخيلي در اين سن طبيعي است. آنها ياد مي گيرند چه چيزي واقعي و چه چيزي غير واقعي است. در با زي هاي تخيلي، كودك از طريق ايفاي نقش مادر، پدر، دكتر و ... آن چه را در مورد دنياي اطرافش آموخته، نشان مي دهد. بازيهاي تخيلي به كودك كمك مي كند تا احساس كنترل و قدرت داشته باشد.

برای اطلاعات بیشتر به سطح سوم مراجعه کنید

شما چه فعاليت هايي مي توانيد انجام دهيد؟

به بچه ها عكسهايي نشان دهيد و از آنها بخواهيد كه در مورد آن عكس حرف بزنند و داستان بگويند. سپس آن داستانها را يادداشت كنيد و دوباره براي خودشان بخوانيد.

يك جاي خوب براي نقاشي انگشتي، وان حمام است. چرا كه كودك هر قدر كه بخواهد هم خودش و هم وان را مي تواند نقاشي كند و بعد هر دو شسته مي شوند.

كودكتان را به بازي هاي تخيلي تشويق كنيد. مثل حرف زدن با يك دوست خيالي.

پيش دبستاني

در اين سن باز هم كنترل عضلاني کودکان بيشتر مي شود. كودكان اين سن از همان وسايل قبل هم لذت مي برند اما آنها را به روش هاي پيچيده تري به كار مي برند. نقاشی كودكان در سنين 4-5 سالگي اي كه مي كشند قابل تشخيص و تفكيك است. گرچه ممكن است بسياري از جزئيات را اشتباه بكشند. در 6 سالگي، اكثر بچه ها دوست دارند در مورد نقاشي ای كه كشيده اند توضيح دهند. كودكان پيش دبستاني داستان گوهاي خوبي هم هستند. آنها دوست دارند از داستانهايي كه گفته اند، كتاب درست كنند. همچنين از داستان گويي در گروه نيز لذت مي برند. به طوريكه هر قسمت از داستان را يك نفر بگويد.

كودكان این سنین معمولاً در بازي ها به همديگر جهت مي دهند، مثلاً مي گويند: بياييد بازي كنيم، تو مامان بشو من بابا.

در 6 سالگي كودك مي تواند به خوبي بفهمد چه چيزي واقعي است و چه چيزي خيالي. درست است که بسياري از بچه هاي اين سنین، دوستان خيالي دارند، اما عمدتاً در سنین مدرسه كه كودك با زندگي و دوستان واقعي بيشتر آشنا مي شود، از بين مي روند.

شما چه فعاليتهايي مي توانيد انجام دهيد؟

وقتي كه كودك نقاشي مي كشد، او را تشويق كنيد تا در مورد آن حرف بزند و احساسش را بيان كند. مي توان اين كار را از طريق پرسيدن سؤالهايي در مورد اندازه، شكل و رنگ نقاشي او انجام دهید يا اينكه بگوييد: در مورد نقاشي ات براي من توضیح بده.

ابتدای يك داستان را به او بگوييد و از او بخواهيد كه آن را تكميل كند. براي مثال مي توانيد اين گونه شروع كنيد: يه روز، يه بچه كوچولو مي خواست بره به ماه ... سپس اجازه دهيد او داستان را ادامه دهد. آن داستان را بنويسيد و سپس آن را برايش بخوانيد.

دبستان

در سنین دبستان (6 تا 9 سال) كودك معمولاً تصاويري واضح و قابل تفکیک مي كشد. هر چند ممكن است بخش هايي از تصوير كه برايش مهم است را بزرگنمايي كند. آنها هنوز از جزئيات صرف نظر مي كنند. براي مثال، وقتي آدم مي كشند، دست دارد اما بازو ندارد يا اسباب بازي و اثاثيه را روي زمين نمي كشد بلکه در هوا معلق است. آنها معمولاً از استفاده رنگ در نقاشي شان بسيار لذت مي برند اما آنها را در جاي خودش به كار نمي برند. مثلاً پاهاي قرمز و صورت هاي سبز يا حيوانات نارنجي می کشند. اين امري است طبيعي، چرا که آنها خلاق اند.

شما چه فعاليت هايي مي توانيد انجام دهيد؟

كودكان درسن مدرسه نه تنها مي توانند داستان بگويند بلكه قادر به نوشتن و تشريح آن نيز هستند. آنها از خواندن داستان لذت مي برند. خيال پردازي های اين سن معمولاً بازي هاي عمل مدار را شامل مي شود یعنی آنچه را در تخیل آنهاست جامه عمل می پوشانند. بسياري از اين كودكان روياهاي روزانه مي بينند كه برخي از آنها را به واقعيت تبديل مي كنند.

مواد هنري و سرگرمي را بر اساس علاقه و ذوق كودكان اين سنين تهيه كنيد و اجازه استفاده از وسايلي را كه دوست دارند و آرزويش را دارند بدهيد.

شنونده خوبي باشيد. به ويژه هنگامي كه فرزندتان مي خواهد براي شما داستاني بگويد يا كتابي بخواند.

فرصتي فراهم كنيد تا فرزندتان مهارت هاي آموخته اش را به شما نشان دهد.

مي توانيد برايشان عروسك خيمه شب بازي درست كنيد (يا بخريد) تا با آنها بازي كنند.

مولد باشيد و با كمك كودك بازي بسازيد. صحنه نمايش بچينيد و با او تمرين نمايش كنيد. اما مراقب باشيد خلاقيت و ايده هاي تازه او را خفه نكنيد.